Ik functioneer wel.
Dat zeg ik tegen mezelf als ik terugkijk op mijn werk.
En er zijn dagen waarop ik terugkijk en denk: wat een klotevak is dit.
Allebei is waar.
Ik ben trots op wat ik voor mijn land doe. Soms zit dat in kleine dingen: mensen inchecken bij een coronalocatie of veteranen tijdens de Invictus Games naar hun hotel rijden.
En dan ligt er weer een blauwe brief op de mat.
Al twintig jaar gaat vrijwel alles wat ik boven mijn vaste lasten overhoud naar openstaande schulden. Soms mijn hele salaris.
Zo’n brief kan me compleet op tilt zetten. Woede, onrust, herinneringen aan alles wat eraan voorafging. Lange tijd voelde het alsof niemand een helpende hand uitstak.
Mijn schuld ontstond volgens mijn ervaring in een tijd waarin schulden snel konden oplopen. Het begon met ongeveer €55.000 rond twee brommers van een paar honderd euro. In twintig jaar ben ik er naar mijn beleving in totaal ongeveer €200.000 aan kwijtgeraakt.
Humanitas spreekt in dit verband over de schuldenindustrie: een systeem waarin geld wordt verdiend aan mensen die hun rekeningen niet op tijd kunnen betalen en waarin schulden door rente en incassokosten verder kunnen oplopen.
De deurwaarder staat inmiddels niet meer op de stoep. Maar de angst daarvoor is niet zomaar verdwenen. En ik betaal nog steeds aan DUO voor een studie die ik naar mijn overtuiging hierdoor niet heb kunnen afmaken.
Twintig jaar heeft het me gekost.
Mijn studie. Relaties. Woningen. Stabiliteit.
En ondertussen werk ik voor dezelfde overheid die ik verantwoordelijk houd voor een deel van wat er is gebeurd.
Dat maakt het ingewikkeld.
Ik wil een voorbeeldig militair zijn: correct, betrouwbaar, op orde.
Maar je kunt niet altijd bepalen wat er met je gebeurt.
Wel kun je proberen te begrijpen wat het met je doet.
Dat is waar deze tekst over gaat.
Over terugkijken.
Niet om jezelf vrij te pleiten.
Niet om jezelf kapot te analyseren.
Maar om informatie over jezelf te verzamelen.
Twee manieren om niet terug te kijken
Je kunt iets wegdrukken:
Voorbij is voorbij. Volgende training.
Of je kunt jezelf meteen veroordelen:
Waarom deed ik dat? Dat had beter gekund.
Het eerste kijkt niet terug.
Het tweede kijkt terug met het vonnis al klaar.
Er is een derde mogelijkheid:
Wat gebeurde er eigenlijk?
Eerst kijken. Dan oordelen.
Het Amerikaanse leger gebruikt hiervoor onder andere de after-action review.
Na een gebeurtenis kijken deelnemers terug: wat verwachtten we, wat gebeurde er en waarom liep het anders?
Niet om iemand een cijfer te geven.
Eerst begrijpen.
Dan verbeteren.
Onderzoekers Tannenbaum en Cerasoli bekeken 46 onderzoeken met 2.136 deelnemers. Mensen die na een taak een debrief deden, presteerden daarna gemiddeld beter.
Maar daar moeten we eerlijk over blijven: die onderzoeken gingen over taken en prestaties. Niet over trauma of psychologische schaduwen.
Dus weten we niet of een debrief ook helpt bij wat je diep hebt weggestopt.
Er is wel onderzoek dat iets anders interessant maakt.
Kross, Ayduk en Mischel lieten 155 studenten terugdenken aan een ruzie waarin ze boos waren geworden. Een deel beleefde de situatie opnieuw. Een ander deel keek er van een afstand naar en vroeg zich af waarom ze zich zo voelden.
Die tweede groep was daarna minder boos.
Ook dit onderzoek is beperkt: studenten, één ruzie en een korte meting.
Maar het geeft ons een bruikbaar idee:
Je hoeft niet opnieuw midden in de gebeurtenis te gaan staan om ernaar te kijken.
Je kunt ook een stap achteruit doen.
Probeer het zelf
Pak één recente training, dienst of gebeurtenis.
Schrijf drie dingen op:
- Wat moest er gebeuren?
- Wat gebeurde er daadwerkelijk?
- Wat ging goed en wat doe ik de volgende keer anders?
Let vooral op nummer twee.
“Te zwak” is een oordeel.
“De vierde set eindigde na zes herhalingen” is een feit.
Eerst de feiten.
Daarna pas betekenis.
En dan je schaduw
Het begrip schaduw komt uit het werk van Carl Jung.
Simpel gezegd: kanten van jezelf die je liever niet ziet omdat ze niet passen bij het beeld dat je van jezelf hebt.
Dat kunnen negatieve kanten zijn:
Woede. Jaloezie. Arrogantie. Controlezucht.
Maar ook positieve of krachtige kanten:
Ambitie. Kracht. Vrijheid. Seksualiteit.
Soms zie je je schaduw het makkelijkst bij iemand anders.
Die ene vent die je mateloos irriteert.
Te lui.
Te arrogant.
Te gevoelig.
Te vrij.
Jung koppelde zulke reacties aan projectie: iets wat je moeilijk bij jezelf kunt verdragen, kan je bij een ander extra hard raken.
Maar niet iedereen die irritant is, is een spiegel van jezelf.
Soms is iemand gewoon irritant.
De vraag is daarom niet:
“Wat zegt dit over hem?”
Maar:
“Waarom raakt dit míj zo?”
Debrief één moment
Pak één concrete situatie.
Geen compleet jaar. Geen “ik ben altijd zo.”
1. Kies het moment
Wat gebeurde er?
2. Zet jezelf op afstand
Schrijf het alsof je naar iemand anders kijkt.
Hij kwam binnen. Hij zei dit. Ik reageerde zo.
Dit is geen bewezen Jungiaanse techniek. Het is onze praktische manier om afstand te creëren.
3. Beschrijf de feiten
Wat zou een camera hebben opgenomen?
Laat je oordeel nog even liggen.
4. Zoek de lading
Waar werd je boos, onzeker of defensief?
Wat dacht je over de ander?
En vooral:
Waarom raakt juist dát jou?
5. Doe iets kleins
Geen complete persoonlijkheidsverbouwing.
Kies één ding dat je de volgende keer anders doet.
Een voorbeeld
Een maat komt drie keer in een maand twintig minuten te laat.
Het feit:
Hij kwam drie keer te laat.
De lading:
Onbetrouwbaar.
Lui.
Hij respecteert mijn tijd niet.
De vertraging is twintig minuten.
De reactie in je hoofd is veel groter.
Daar wordt het interessant.
Misschien heb je jezelf aangeleerd dat je altijd op tijd moet zijn.
Misschien leg je die standaard automatisch bij anderen neer.
Misschien ben je zelfs jaloers op zijn vermogen om dingen makkelijker los te laten.
Maar misschien ook niet.
Misschien is hij gewoon een klootzak die altijd te laat komt.
Daarom is dit geen diagnose.
Het is een hypothese.
Een mogelijkheid die je bij jezelf toetst.
Je kunt hem aanspreken op het praktische probleem.
En tegelijkertijd naar jezelf kijken:
Waar helpt mijn discipline mij?
En waar begint diezelfde discipline mij te beheersen?
Dat is het verschil tussen je schaduw wegdrukken en hem debriefen.
Je verzamelt informatie.
Zodat je de volgende keer iets meer keuze hebt.
Niemand hoeft die debrief ooit te lezen.
Dit is voor jou.
Debrief the Shadow
Daarom staat er op de rug van een van onze shirts:
DEBRIEF THE SHADOW
DON’T FIGHT YOUR SHADOW.
DEBRIEF IT.
De vijf stappen hierboven zijn onze eigen praktische vertaling. Ze zijn niet als methode onderzocht en zijn geen bewezen psychologische techniek.
Het uitgangspunt komt uit Jungs denken over schaduw en projectie.
De toepassing is van ons.
Geen therapie.
Geen diagnose.
Geen excuus voor slecht gedrag.
Gewoon een manier om af en toe achter je eigen reactie te kijken.
Want soms is de persoon die je het meest irriteert niet degene van wie je het meeste kunt leren.
Soms ben jij dat zelf.
Hard voor jezelf. Goed voor je maten.
Bronnen
- Humanitas, FAQ “Stop de schuldenindustrie”
- IAAP, The Shadow
- Samuels, Shorter & Plaut, A Critical Dictionary of Jungian Analysis, lemma Projection
- Jung Society of Queensland, Nature of the Psyche
- Kross, Ayduk & Mischel (2005), When Asking “Why” Does Not Hurt
- Tannenbaum & Cerasoli (2013), Do Team and Individual Debriefs Enhance Performance? A Meta-Analysis
Geef een reactie